Safiye Ä°mre
(31 Mayıs 1927-06 Mayıs 2000)

31 Mayıs 1927 tarihinde Çin'in Tientsin şehrinde doğmuş ve ilk tahsiline evvela Tatarca ve din hususun'da eğitim veren okulda başlamış, müteakiben Tientsin'deki Alman ilk ögretim okuluna devam etmiştir.1938 yılında Türkiye'ye varmak gayesiyle Amerika üzerinden Almanyaya geldiklerinde bir müddet Berlindeki Alman ilkokuluna gitmiş ve 1939 da Türkiye'ye ulaşmaları üzerine İstanbul'da Alman Lisesine devama başlamıştır.

Savaş nedeniyle 1944 yılında Alman Lisesi'nin kapatılması üzerine, lise son sınıfı Istanbul Şişli Terakki Lisesi'nde bitirmiş ve İstanbul Lisesi'nde bitirme ve olgunluk sınavlarına girmiştir. Üniversite eğitimini Istanbul Üniversitesi Alman Filolojisinde tamamlamış ve Alman Filolojisi ve Felsefe dallarında diploma almıştır.

Safiye İmre, eğitimini tamamlaması üzerine bir müddet Alman hocaların asistanlığına devam etmiş ve müteakiben babası Ahmet Veli Menger'in kurmuş olduğu şirketi, Mengerler Ticaret Türk A.Ş.'de çalışmaya başlamıştır. 1953 yılında Dr. İzzet İmre ile evlenmiş ve biri kız, biri erkek olmak üzere iki çocuğu dünyaya gelmiştir.

Safiye İmre çocuklarının orta tahsiline başlamalarından itibaren yeniden çalışma hayatına dönmüş, babasının şirketinin devamını sağlamış, yabancı dilleri sayesinde, bilhassa babasının 50 yıldır beraber çalıştığı Daimler - Benz AG ve Robert Bosch Alman firmaları ile çalışmayı imkan dahiline sokmuştur.

Safiye İmre yaptığı birçok yatırımlarla Ahmet Veli Menger Holding şirketinin kuruluşunun realizasyonu ve birçok şirketin bu isim altında toplanmasını temin etmiş, 1995 yılı Şubat ayında, tamamen çalışarak mesaisi karşılığında kazandığı parayla merhum babası Ahmet Veli Menger'in anısına kurmuş olduğu Ahmet Veli Menger Vakfını kurmuştur. Yine annesinin arzusunu yerine getirmiş ve şirketlerden kazandığının dışında, tamamen kendisine ait varlığı ile "Ayşe Menger Kız Öğrenci Yurdu"nu inşa ettirmiştir.

Safiye İmre Türkçenin yanında, Tatarca, Rusça, Almanca, İngilizce ve Fransızca olmak üzere toplam 6 dil bilmekteydi ve muhtelif dergilerde neşredilmiş birçok makaleleri ve çevirileri mevcuttur. 1999 yılında, Türk ve Tatar dillerinde bastırdığı kitaplar ve Türk Devletleri'nin kültürlerinin yakınlaşması için gösterdiği gayretleri dolayısıyla, Tataristan Cumhurbaşkanlığı'ndan "Tataristan Cumhuriyeti'nin Başarılı Kültürel Faaliyetleri" onuruna Takdir Nişanı almıştır.

Safiye İmre Hanımefendi, her ne kadar köken olarak İdil-Ural Türklerinden olsa da, aynı zamanda Kırımlı, Kafkasyalı, Türkistanlı Türklere aynı kalbi yakınlığı hisseden bir aydın; Türkiye'nin sorunları ile yakından ilgili başarılı, disiplinli bir iş kadını olarak da bilinir. Bu çerçevede Safiye İmre Hanımefendi'nin Kırım Dergisine maddi-manevi katkılarının nedenlerini ayrıca açıklamak gereksizdir. Onun çizgisi, Gaspıralı-Bigi-Kerimi-İshaki-Akçura ile başlayıp Atatürk ile zirveye ulaşan, çağdaşlaşmaya açık, her türlü duygusal mülahazalardan uzak-akılcı-gerçekçi-bilimden yana bir kültür Türkçülüğü olarak tanımlanabilir. Onun tüm yazılarında bu çizgiyi farketmek mümkündür. Sadece yazılarında mı?!. Elbette ki hayır!.. Örneğin, Tekirdağ'daki "Ayşe Menger Kız Öğrenci Yurdu"nu yaptırma amacı ile Kırım Dergisi'ne, Türk Kültürü Araştırma Enstitüsü'ne, Türk Dünyası Araştırma Vakfı'na, Tarih Vakfı'na ve de Tataristan'daki kütüphane ve arşivlere yaptığı yardımların amacı arasında anlamlı bir bütünlük sözkonusudur.

Safiye İmre Hanımefendi'nin bir kitabın basımına destek verme karşılığında aradığı iki önemli husus bulunmaktadır: Birincisi, eserin bilimsel değerinin bulunması; toplumun ihtiyacı olan konularda bir boşluğu doldurması ya da nadide özellik taşıması. İkincisi ise, eserin Türkçü çizgide yazılmış olması, örneğin Tatarcılık ve benzeri boyculuk sapkınlığı içermemesi. Bu hususları içeren çok sayıda eserin yanısıra, iki de çok özel kitabın tıpkı basımını gerçekleştirmiştir. Bunlardan biri, dünyada sadece birkaç nüshası bulunan "Oğuzname"nin Kazan'da mevcut Seyid Vahidi nüshasıdır. Diğeri ise, "Kitab-ı Dedem Korkut"un Dresden'de bulunan yine elyazması nüshası. Bu iki kitabın orijinallerine milimetrik ölçüde uygun tıpkı basımlarını gerçekleştirdikten sonra, gerek Türkiye'deki ve gerekse dünyadaki bellibaşlı üniversitelerin kütüphanelerine dağıtımını gerçekleştirmiştir. Böylece hem bu nadide eserlerin yokolma riskini ortadan kaldırmış; hem de bu eserlere, faydalanacak araştırmacıların kolayca ulaşabilmesini mümkün kılmıştır. Bu kapsamda, Şehabeddin Mercani'nin "Müstefad'ül-Ahbar Fi Ahval-i Kazan ve Bulgar" adlı eserinin 1897'de Kazan'da basılmış olan her iki cildi, Vakfın baskı masraflarını karşılamasıyla Ankara'da Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü tarafından 1997'de yayınlanmıştır. Rizaeddin Fahreddin'in ünlü "Bulgar ve Kazan Türkleri" adlı eseri, İdil-Ural Türkçesiyle 1997'de Kazan'da bastırılmıştır. Daha pek çok bilimsel önemi olan telif eser, Vakıf tarafından bastırılmak suretiyle satıştan elde edilecek geliri Türk kültürüne hizmet eden kuruluşlara destek olmak üzere (TKAE, TDAV, TV, Kırım Dergisi) bırakılmıştır.

Çok sayıda öğrenciye burs vererek öğrenimlerine anlamlı destek sağlayan Safiye İmre Hanımefendi, özellikle Tataristan'dan Türkiye'ye yüksek öğrenim için gelen öğrencilerin maddi-manevi tüm sorunlarıyla ilgilenmeyi asli bir görev olarak benimsemiştir. Tataristan'daki yetenekli ve değerli bilim adamlarına maddi katkılarda bulunan Merhume, Tataristan tarihi ve edebiyatı açısından büyük öneme sahip olup da Türkiye ve yurtdışında bulunan arşiv belgelerinin kopyalarının temininde gerekli tüm masrafları üstlenirken, başta Ayaz İshaki Arşivi olmak üzere doğrudan Tataristan Cumhuriyeti'ni ilgilendiren önemli özel arşivlerin Kazan'a naklini sağlamıştır. Bu arada mevcut özel Gaspıralı Arşivinden, İdil-Ural Türklerini ilgilendiren belgelerin Kazan'a gönderilmesine aracılık ederken, bu malzemelerin Tataristan Devlet Arşivinde "Şefika Gaspıralı" adına açılan özel bir bölümde yeralmasına önayak olmuştur. Başta "Kaspi" olmak üzere arşivde mevcut -zaman ve olumsuz saklama koşulları nedeniyle harap olmuş- gazetelerin aynı şekilde orijinallerinin Tataristan Devlet Arşivi'nde bakımdan geçirilerek bilim adamlarının hizmetine sunulmasına aracılık etmiştir.

15 Şubat 1995'de Liechtenstein'ın Vaduz şehrinde kurulan "Ahmet Veli Menger Vakfı"nın Kurucu Başkanı olan Safiye İmre Hanımefendi'nin amaçlarından biri de, Rusya'daki Türk Toplulukları ile Türkiye arasında kültürel köprülerin kurulması ve güçlendirilmesidir. Bu alanda atılan ilk adım, ciddi bir emek mahsulü olan "Türkçe-Tatarca Sözlük"tür. Safiye İmre Hanımefendi'nin, Tataristan'ın önde gelen bilim adamlarından Prof.Dr. Fuat Ganiyev, Dr. Rafael Muhammetdin, Dr. Fenüze Ganiyeva ve Dr.Rifkat Ahmet'yanov'a hazırlattığı bu önemli sözlük, yine Vakıf tarafından finanse edilerek 1998'de Kazan'da bastırılmıştır. Safiye İmre Hanımefendi, gerek yurtiçi ve gerekse yurtdışında talep eden akademisyenlere bilgisayar ve ekipman yardımında bulunurken, yurtdışından gelen bilim adamlarının Türkiye'deki ikamet ve araştırma masraflarını da karşılamıştır.

Safiye İmre geçirdiği rahatsızlık sonucu 6 Mayıs 2000 günü İstanbul'da vefat etmiştir.